Facebook'ta takip et.Twitter'da takip et. Abone Ol!
(75) Ardahan ve Coğrafyası
Coğrafya
2021-03-22 06:10

(75) Ardahan ve Coğrafyası

Ardahan

 
Ardahan
İlçe
 

Ardahan ili idari bölümleri
 
Ülke Türkiye
İl Ardahan
Coğrafi bölge Doğu Anadolu Bölgesi[1]
İdare
 • Belediye başkanı Faruk Demir (CHP)
Rakım 1.800 m (5.900 ft)
Nüfus
 (2018)
 • Toplam 42,226
 • Kır
 
-
 • Şehir
 
-
Zaman dilimi UTC+03.00 (TRS)
Posta kodu 75000
İl alan kodu 0478
İl plaka kodu 75
Resmî site
Belediye

Ardahan (Gürcüce: არტაანი (Artaani); Ermenice: Արդահան (Ardahan); Kürtçe: Erdêxan), Türkiye'nin kuzeydoğu kısmında, Gürcistan sınırı yakında yer alan bir kenttir. 1992'den bu yana Türkiye'nin ile Karadeniz ikliminin Kafkaslar üzerinde hakim olduğu Ardahan ilinin merkezidir. 2012 yılı itibarıyla 19.075 olan nüfusuyla Türkiye'deki en küçük il merkezidir. İlin genelinde Yayla iklimi sert karadeniz iklimi hakimdir. İlin kuzeyi ve batısı olan ilçeler Doğu Karadeniz iklimine sahiptir. İlin güneyi ise karasal iklime sahiptir. Bu nedenle Göle ve Çıldır ilçeleri Doğu Anadolu bölgesi'ne bağlıdır.

 

Etimoloji

Ardahan adının kaynağı tam olarak bilinmemektedir. Gürcülerden bölgeyi ele geçiren Osmanlılar, 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan gibi ilk tahrirlerde bir liva olarak Ardahan’ı bugünkü adına (اردهان) uygun kayda geçirmişlerdir.[3] Gürcüce kaynaklarda ise bölgenin adı yaygın olarak Artaani (არტაანი) biçiminde yazılıyordu. Bununla birlikte Gürcüce kaynaklarda Artahani (არტაჰანი), Artani (არტანი) de kullanılıyordu. Günümüzde Gürcistan’ın doğusunda Artani (Yukarı ve Aşağı) adlarını taşıyan iki köy vardır. Osmanlıca kayıtlardaki Ardahan adının Gürcüce Artahani’den (არტაჰანი) geldiğine ilişkin görüşler vardır. Diğer Gürcüce yer adlarında olduğu gibi Artahani ya da Artaani adındaki Gürcücedeki "tı'" (“ტ”, t') foneminin istisnasız olarak Osmanlıcada "dal" (د) fonemine ve Latin harfli Türkçede ise "de" (d) fonemine dönüştüğü belirtilmektedir.[4] Daha geç tarihli Osmanlı tahriri olan Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır'da da Ardahan aynı biçimde yazılmıştır.[5] Osmanlıca son kayıtlardan biri olan 928 tarihli Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları adlı Osmanlıca yayında da bu yer adı Ardahan (اردهان) olarak olduğu gibi korunmuştur.[6]

Tarihçe

Ardahan kentinin kuruluşu yaygın bir efsaneye dayanır. Gürcü tarihçi Leonti Mroveli’nin Kartlis Tshovreba adlı Gürcü tarihinde aktardığı rivayete göre Mtshetos’un oğlu Cavahos Tsunda ve Ardahan kentlerini kurmuştur. Ancak kuruluşu sırasında Ardahan’ın adı Kacta Kalaki’ydi (Şeytan Şehri). Kacta Kalaki daha sonra Huri adını almıştı.[7] Gürcüce kaynaklarda Artaani adı sadece bölgeyi adlandırmak için kullanılıyordu. Başlangışça Kacta Kalaki, Huri olarak adlandırılan yerleşim birimine daha geç tarihlerde Artaani denmiştir. 16. yüzyılın sonlarında, Osmanlıların Gürcülerden ele geçirdiği toprakların erken dönem tahriri olan 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan’da da yönetim merkezinin adı Ardahan değildi. Ardahan-i Büzürg (Büyük Ardahan) olarak kaydedilen livanın (sancak) idari merkezinin adı Parakan (Rabat-i Kale-i Parakan; رباط قلعه پرهكن) idi.[8] Parakan Büyük Ardahan livasının en önemli kale-kentiydi. Parakan ya da Parakani adı ünlü Gürcü tarihi Kartlis Tshovreba’da da geçmektedir. Osmanlılar 16. yüzyılda Gürcü atabegleri yönetimi altındaki Samtshe-Saatabago karşı açtıkları savaşta önce Ardanuç’u (Artanuci), sonra da Parakan’ı (Parakani) ele geçirdiler. Parakan Kalesi'nin ele geçirdikten sonra Osmanlılar bütün Ardahan bölgesine hâkim oldular. Parakan adı ayrıca Evliye Çelebi ile Kâtib Çelebi’nin eserlerinde de geçmektedir.

 
Ardahan Üniversitesi'nin kuzey tarafı, "Ay-Yıldız"ın resmedildiği tepe.

Ardahan kentini anlatan pek çok metinde, bölgenin tarihi ile kentin tarihi birbirine karıştırılmaktadır. Bundan dolayı antik çağdan ortaçağa değin Ardahan bölgesine hâkim olan bütün devletlerin Ardahan kentini de ele geçirdikleri biçiminde yanlış bilgi verilmektedir. Oysa Ardahan kentinin eski adları olarak aktarılan Kacta Tsihe, Huri ve Parakani kale-kentlerinin tam da bugünkü Ardahan kentinin yerinde kurulmuş olduğuna ilişkin kesin bilgi mevcut değildir. Osmanlı Devleti’nin Kars ve Ardahan bölgelerini ele geçirdiği 16. yüzyılda Ardahan-i Büzürg (Büyük Ardahan) Gürcistan vilayeti, Ardahan-i Küçük (Küçük Ardahan) olarak anılan tarihsel Kola bölgesi (sonra Göle) ise Kars vilayeti sınırları içinde yer alıyordu. Ardahan-Büzürg livası (sancak) Kuzay, Meşe ve Güney nahiyelerinden oluşuyordu.

Bugün Kura Nehri’nin iki yakasına yayılmış olan Ardahan kenti, uzun süre Osmanlı yönetiminde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Rusya İmparatorluğu’nun eline geçti. Çarlık Rusya’sı yönetimi altında Ardahan, Ardahan sancağının (okrug) ve Ardahan ilçesinin (uçastok) merkeziydi. 1878'de Ardahan kasabasında 831’i erkek ve 795’i kadın olmak üzere 1.626 kişi yaşıyordu. Sonraki yıllarda Ardahan sancağından olduğu gibi Ardahan kasabasından da göç oldu ve Ardahan kasabasının nüfusu 1881’de 663 kişiye düştü. Ertesi yıl kasabanın nüfusu 719 kişiden oluşuyordu.[9] Bir başka kaynağın aktardığı resmi verilere göre Ardahan sancağından (okrug) 1.407 hane veya 22.843 kişi Osmanlı ülkesine göç etmiştir.[10] Bununla birlikte, nüfusu azalmış olan Ardahan kasabasında Müslümanların dışında Ermeniler ve Rumlar, az sayıda da Yahudi yaşıyordu. Kasabada tuğla ve deri imalathaneleri ile değirmenler ve bir tane de meslek okulu vardı.

 
5 Mayıs 1877'de Rus birlikleri tarafından Ardahan Kalesi'ne karşı girişilen saldırı. Aleksey Kivşenko.

I. Dünya Savaşı sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardında Ardahan, 1918-1921 arasında bağımsız olan Gürcistan sınırları içinde kaldı. 1921'de, Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ardahan, Batum ve Artvin bölgeleriyle birlikte fiilen Türkiye'ye katıldı. Ancak bağımsız Gürcistan ordusunun komutanlarında Giorgi Mazniaşvili Türk birliklerini Batum'dan püskürtüp kenti Bolşeviklere teslim etti. 16 Mart 1921’de, Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti ile Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması’yla Ardahan ve Artvin Türkiye’ye bırakıldı. Türk Kurtuluş Savaşı'nın önderi Mustafa Kemal Paşa, 1927 tarihli uzun konuşması olan Nutuk'ta Ardahan'ın Türkiye'ye katılmasını şöyle anlatır:

8 Şubat 1921 de Ankara’da itimatnamesini takdim etmiş olan Gürcü sefirile de, Türkiye – Gürcüstan Muahedesi için müzakere başlamıştı. Nihayet 23 Şubat 1921 de verdiğimiz kat’i bir ültimatom üzerine Ardahan, Artvin ve Batum’un tarafımızdan işgaline muvafakat olundu. Batum’un işgali bu tarihten on beş gün sora vaki olmuştur. İşbu yerlerde, Türkiye’ye iltihakını sabırsızlıkla bekliyen halkın alkışları içinde işgal keyfiyeti vaki oldu. Bilahare, Moskova Muahedesi mucibince Batum tahliye fakat işgal eylemiş olduğumuz aksamı sairenin ana vatana merbutiyeti teyit olundu.[11]

Ardahan ve Artvin bölgelerinin Türkiye’ye bırakılmasından sonra Ardahan kasabası Kars vilayetine bağlı Ardahan kazasının merkezi oldu. O tarihte Ardahan kasabası iki mahalleden oluşurken, merkez kazaya 24 köy bağlıydı.[6] Ardahan ilçesi 1992 yılında Kars ilinden ayrılıp bir ile dönüştürülünce, Ardahan kasabası da bu ilin merkezi haline geldi. 2008 yılında kurulan Ardahan Üniversitesi, kentin 5 kilometre dışındadır.

 
Ardahan Kalesi

Tarihsel yapılar

Bugünkü Ardahan kenti sınırları içinde ve yakın çevresinde birkaç tarihsel yapı kalıntısı vardır. Bunlardan biri olan Mindaşeni Kilisesi’dir. Yapı, Ardahan kentinin güneydoğu ucunda, Göle yolunun sağ kıyısında yer alır. Parakani’nin (Ardahan’ın eski adı) bir köyü olan Mindaşeni’deki köy kilisesi, tek nefli bir yapıdır ve bir kısmı günümüze ulaşmıştır. 2011 yılında duvarları ayakta olan kilisenin bir duvarı, kısa bir süre sonra bilinçli biçimde yıkılmıştır. Bir başka kilise ise, Parakani (Ardahan’ın eski adı) adını taşıyan kalenin kilisesidir. Tek nefli bir yapı olan Parakani Kilisesi tamamen yıkılmıştır. Bugünkü kent sınırları içinde kalan ve kentin kuzeydoğu ucunda bulunan eski Kayabaşı köyündeki kubbeli kiliseden de günümüze sadece yıkıntılar kalmıştır.[12]

Kiliselerin dışında Ardahan kentinde ve yakın çevresinde, basızı yıkılmış birkaç kale vardır. Bugünkü Ardahan kentinin sınırları içinde sayılan eski Parakani köyündeki kale, kentin 3 kilometre kuzeyinde bir tepede yer alır. Orta büyüklükteki kale (70 × 55 m), 19. yüzyılda Ruslar tarafından askeri karargâh olarak kullanılmıştır. Ramazan Tabya da denilen bu kalenin 800 metre batısında, Ardahan kentinin 3 kilometre kuzeyinde bulunan Parakani Kalesi (60 × 36 m), iki dere arasındaki bir tepede yer alır. Kale tamamen yıkılmıştır. Ardahan kentinin 1,5 kilometre kuzeyindeki bir tepede, yığma taşla inşa edilmiş olduğu anlaşılan küçük bir kalenin (33 × 30 m) kalıntıları da günümüze ulaşmıştır. Bugün Ardahan Kalesi olarak bilinen kale ise, günümüze sağlam ulaşmıştır. Dikdörtgen planlı bir yapı olan kale (328 × 180 m), kent merkezinin kuzeyinde, Halil Efendi Mahallesi ile Ardahan kent merkezini birbirinden ayıran Kura Nehri’nin hemen sol tarafında yer alır. Ardahan Kalesi’nin 14 adet kule bulunmaktadır.[13]

Coğrafya

Doğu Anadolu Bölgesi’nin Karadeniz Bölgesi’ne komşu olduğu kuzeydoğu kesiminde yer alan Ardahan, yüksek ve engebelidir. Sahada 3.000 m ’yi aşan dağlar yer alır. Yalnızçam Dağları Artvin il sınırı boyunca uzanır. İlin kuzeydoğu kesiminde Keldağ (3.033 m), doğu kesiminde Akbaba Dağı (3126 m) yer alır. İl topraklarının güney kesimini de Allahuekber Dağları ve Kısır Dağı (3.197 m) engebeli hale getirir. Allahuekber Dağlarına bağlı Kabak Dağı (3.054 m ) il sınırı içinde kalır. Kısır Dağı 3.197 m ile ilin en yüksek noktasıdır. Ardahan Platosu ilin orta kesiminde yer alır. Yüksekliği 1800-2000 m’ dir. Temelini Neojen volkanizması sonucu ortaya çıkmış lavlar oluşturur.

Plato, Pliyosen sonu ve Pleistosen başlarında ortaya çıkan faylanmalar sonucu çökmüştür. Kenarlarında marnlı ve kumlu çökellerin bulunduğu bu alan, yüksek kesimlerden gelen malzemelerle dolmuştur.

Kura Nehri ve kolları tarafından plato yüzeyi parçalanmıştır. Bu akarsuların en önemlisi platoyu baştan başa geçen Kura Nehridır. Çıldır Gölü; ilin güneydoğu kesiminde yer alır, yüksekliği 1.959 m’dir. Aktaş Gölü ise ilin doğu kesiminde yer alır. Bu gölün doğu yarısı Gürcistan sınırları içinde kalır. Gölün yüksekliği 1.798 m’dir[14].

İklim

Ardahan'da; kışları soğuk, yazları ılık, her mevsim yağışlı olan nemli orta enlem iklimi (Köppen-Geiger'e göre Dfb) hakimdir. Yıllık ortalama sıcaklık 3,8 °C'dır, yılın 5 ayı sıcaklık ortalaması 0 °C'nin altındadır. Ağustos, Temmuz aylarında ortalama sıcaklık 16,3 °C, maksimum sıcaklık 35 °C'dir. Yılda ortalama yağış 551 mm'dir.En yüksek yağışlar Haziran 92 mm, Mayıs 82 mm, en düşük Ocak 19 mm, Şubat 21 mm ve Aralık 22 mm'dir. Yağışların %41'i yaz, %30'u ilkbaharda düşer. Rüzgâr hızı ortalama 2,1 m/sn, maksimum 32 m/sn'dir[15].

Nüfus

Ardahan, bölge itibarıyla soğuk, elverişsiz iklimi ve işsizliğin de olması nedeniyle dışarıya çok göç vermiştir.

YılToplamŞehirKır
1886[16] 43.643 14.654 28.989
1897[17] 65.763 veri yok veri yok
2000[18] 44.794 17.274 27.520
2007[19] 40.828 17.446 23.382
2008[20] 40.875 16.923 23.952
2009[21] 40.455 17.171 23.284
2010[22] 39.676 16.251 23.425
2011[23] 41.287 18.298 22.989
2012[24] 41.770 19.075 22.695
2013[25] 40.874 18.857 22.017
2014[26] 40.960 19.657 21.303
2015[27] 41.422 19.777 21.645
2016[28] Veri yok Veri yok Veri yok

Kardeş şehirler

ŞehirÜlke
Ahıska  Gürcistan
Batum  Gürcistan
Artvin  Türkiye
Edirne  Türkiye
Bakü  Azerbaycan
Grozni  Çeçenistan
Astrahan  Rusya
Vladikavkaz  Rusya


Kura Nehri

 
 
Kura Nehri
 
Kura Nehri (Mtsheta, Aragvi Nehri'nin birleşme noktası)
Kaynak Göle, Türkiye
Ağız Neftçala Rayonu, Azerbaycan - Hazar Denizi
Havza ülkeleri  Türkiye
 Gürcistan
 Azerbaycan
Uzunluk 1.515 km
Ağız rakımı - 25 m
Havza alanı 188.000 km² (86.000 km² + Aras Nehri: 102.000 km²)
Wikimedia Commons

Kura (Azerbaycan Türkçesinde : Kür, Gürcüce: მტკვარი - Mt'k'vari), Türkiye'de Ardahan Göle dolaylarından başlar ve Gürcistan'dan geçerek Azerbaycan'ın Sabirabad şehrinde Aras Nehri ile birleşir ve Neftçala Rayonu'nda Hazar Denizi'ne dökülür.

Kura'nın kıyılarında Borjomi, Gori, Mtsheta, Tiflis, Rustavi, Mingeçevir, Yevlah, Sabirabad, Şirvan, Salyan gibi şehirler yer almaktadır.

 
Kura havzası haritası
 
Tiflis ve Kura

Kaynağını Allahuekber Dağlarından alan Kura Nehrinin toplam uzunluğu 1515 km dolayındadır. Kura'nın Türkiye sınırları içindeki uzunluğu ise 189 km kadardır. Çıldır Gölünün kuzeyinde Gürcistan topraklarına girer. Daha sonra Azerbaycan ülkesi sınırlarının içine girer ve Aras Nehri ile birleşerek, Hazar Denizi'ne dökülür. Nehrin toplam akaçlama alanı 188,000 km'yi bulur. Türkiye'deki su toplama alanı ise sadece 4,852 km kadardır. Bu alanda sulama ve enerji üretimi amaçlı herhangi bir tesis bulunmamaktadır. Azerbaycan topraklarında ise bu ırmak üzerinde Mingeçevir Barajı yapılmış durumdadır.[1]

Kura Nehrinin Gürcistan ve Azerbaycan topraklarında bulunan kesimlerinde avlanan kuri balıklarından elde edilen siyah havyar, bu ülkeler için önemli bir ekonomik gelir kaynağıdır.[2] 

 

 

Şeytan Kalesi

 

Şeytan Kalesi (Gürcüce: ქაჯისციხე; translit.: “kacistsih’e"), Ardahan iline bağlı Çıldır ilçesinin Yıldırımtepe köyünde yer alan eski bir kaledir. Tarihsel Eruşeti bölgesindeki bu kale Gürcüce kaynaklarda “Kacistsihe” (Şeytan Kalesi) olarak geçer ve Osmanlıların bölgeyi ele geçirmesinden sonra kalenin adının Gürcüceden çevrildiği sanılır.

Ünlü Gürcü şair Şota Rustaveli’nin 12. yüzyılda kaleme aldığı Kaplan Postlu Adam adlı destanda sözü edilen “Kacta Tsihe”nin Alamut Kalesi değil de Şeytan Kalesi olduğuna dair görüşler vardır.

 

Konumu

Şeytan Kalesi eski adı Rabat olan Yıldırımtepe köyünün merkezinin 1,3 km kuzeyinde, bir derenin sağ kıyısında kayalık bir tepede yer alır. Üç tarafı uçurum olan bu tepeye sadece bir yönden ulaşmak mümkündür. Kaleye bu konumundan dolayı ulaşımının ve ele geçirilmesinin zor olması nedeniyle Şeytan Kalesi dendiği sanılır. Ancak kalenin ele geçirilememesinden dolayı kaledekilerin yenilmezliği kötü ruhlarla, şeytanla bağlantılı olduğu gibi halk arasında bir efsane de mevcuttur.

Deniz seviyesinden 1910 metre yükseklikteki kale günümüze hayli sağlam biçimde ulaşmıştır. Simetrik olmayan bir plana sahip olan kalenin ebatları 161 × 93 metredir ve kalenin üç kulesi vardır. Bunlardan biri günümüze sağlam ulaşmıştır.

Günümüzde gece aydınlatılmakta olan Şeytan Kalesi’ne hemen yakınındaki seyir tepesine kadar döşeli bir araç yoluyla, bu noktadan sonra da bir patikayla ulaşılmaktadır.

Tarihçe

Şeytan Kalesi’nin Urartular zamanında inşa edildiğine dair ileri sürülen görüşler vardır. Ancak bu görüşler herhangi bir tarihsel kaynağa dayanmamaktadır. Daha geç tarihli kaynakların verdiği bilgiye göre kalenin erken orta çağ kalesi olması gerektiği anlaşılmaktadır. Bununla birlikte konumu itibarıyla böyle bir yerin daha eski tarihlerde de kale olması ihtimali çok yüksektir. Ne var ki bunu kanıtlayacak kaynaklar henüz mevcut değildir.[1]

Gürcü prensliği Samtshe-Saatabago ile komşu devletlerin 1561-1587 arasındaki tarihini anlatan Meshuri Matiane adlı vakayinameye göre Şeytan Kalesi Samtshe-Saatabago hükümdarı II. Manuçar’ın yönetimindeyken, Manuçar Lala Mustafa Paşa’yla anlaşmış ve içinde Şeytan Kalesi’nin de yer aldığı altı kaleyi Osmanlılara vermiştir.[2][3] Şeytan Kalesi Gürcistan Krallığı ve Samtshe-Saatabago dönemlerinde olduğu gibi, 16. yüzyıldan itibaren Osmanlılar zamanında da kullanılmıştır. Kalenin yakınında bir ticaret alanı olduğu bilinmektedir. Rabat olarak bilinen bu yer daha sonra sıradan yerleşmeye dönüşmüştür.[1]

Kaledeki yapılar

Şeytan Kalesi’nde 14. yüzyılda inşa edilmiş tek nefli bir kilise vardır. Kalenin alt kısmında kalan ve Aziz Stefan’a adanmış olan bu kiliseden geriye sadece dört duvar kalmıştır.[4] Kalede ayrıca sarnıç ve dereye inen merdiven basamakları kalıntıları günümüze ulaşmıştır.[5] 

 

 

Ardahan Kalesi

 

Yapılışı oldukça eskiye dayanan Ardahan Kalesi, ilk inşa tarihi bilinmeyen; ama Selçuklularca yapıldığı düşünülen ve Osmanlılarca sürekli kullanıldığı anlaşılan tarihî bir yapıdır.

 

Tarihçe

Ardahan Kalesi’nde yapılan prehistorik araştırmalar da (m.ö. 3500-2000) ilk Tunç çağı’na ait yerleşmenin varlığını, ortaya koymuştur.Tarihi bilgilerin kısıtlı olduğu Kale antik temeller üzerine inşa edildiği 2012 yılında bölgeyi araştıran belgesel yönetmeni Tekin Gün Ardahan Kalesi yazısında geçmektedir.[1]Osmanlı döneminde 16. yy. içlerinde Ardahan’da Kanuni Sultan Süleyman’ın emriyle günümüze ulaşan kale dikdörtgen planlı antik temeller üzerine inşa edildiği mimarisinde sur duvarları baştan başa kare tavanlı, çokgen planlı çok sayıda kule ile desteklenmiştir. İnşasında kule köşelerinde düzgün kesme taşlar (Küfeki taşı) ve horasan harcı ile yapıldığı gözükmekte.Kura Nehri üzerinde inşa edilen Kale,eğimli bir düzlük üzerinde bulunmaktadır.Günümüzde Kale dışındaki yerleşim,ilk kurulduğu gibi devam etmektedir.Hakkındaki arkeolojik bilgilerin sınırlı olduğu Ardahan Kalesinin ilk Sur inşası Selçuklular tarafından Antik temeller üzerine yapıldığı ve Osmanlılar döneminde sürekli kullanıldığı bilinmektedir.[2] Kapısı üzerinden Arapça kitabeden, Kanuni Sultan Süleyman tarafından h.963/m.1544 yılında inşa ettirildiği öğrenilmektedir.[3]

Yapı ve konum[

Ardahan şehir merkezinin kuzeyindeki Halil Efendi Mahallesi ile kent merkezini birbirinden ayıran Kura nehrinin hemen sol kıyısında bulunmaktadır.

Özellikleri

  • Alanı: 32.200 m²
  • Sur Uzunluğu: 54 m.
  • En yüksek yeri: 21 m.
  • En alçak yeri: 6 m.
  • Kule sayısı: 14 adet.

Kaynak/Referans

  • Prof. Dr. Hamza Gündoğdu, Kaleler ve Kuleler Kenti Ardahan, Ankara 2000, Ardahan Valiliği Yayınları, s. 37-42.

 

 

Ardahan'ın ilçeleri

 
  • Ardahan (il merkezi)
  • Çıldır
  • Damal
  • Göle
  • Hanak
  • Posof
 

Kaymakamlar

Hâlen görevde olan Vali ve ilçe kaymakamları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.[1]

Ardahan'da Görevdeki Vali ve Kaymakamlar
İlçesi Sınıf Adı Doğum Atanma Öğrenimi Önceki Görevi
Ardahan (Vali) 3 Hüseyin ÖNER 1968-Gümüşhane 17 Haziran 2020 İstanbul Ü.-SBF Burhaniye Kaymakamı
Çıldır 6 Alper TAŞ 1987 -Ankara 7 Ağustos 2019 Gazi Ü. Kamu Yönetimi Afyon/İhsaniye Kaymakamı
Damal 6 Ali Recai YERLİKAYA 1990 -Konya 7 Ağustos 2019 Gazi Ü. İİBF-Kamu Yönetimi Ordu/İkizce Kaymakamı
Göle 3 Haluk KOÇ 1982-Erzurum 28 Temmuz 2020 Marmara Ü.-İİBF-Kamu Yönt./Atatürk Ü. (YL) Hasankeyf Kaymakamı
Hanak 6 Osman Oğuz EKŞİ 1992-Manavgat ..Ağustos 2020 Gazi Ü.-İİBF-Kamu Yönetimi Şiran Kaymakamı
Posof 6 Murat METE ..İyidere 29 Ağustos 2019 Gazi Ü. İktisat Reşadiye Kaymakamı

Belediyeler

Belediye Başkanları

2019 Yerel seçimleri sonucu seçilerek göreve başlayan ilçe belediye başkanlıklarının bilgileri aşağıdadır.[2]

Mart 2019 Seçimlerine göre Ardahan Belediye Başkanları
İlçe Belediye Adı Partisi Oy oranı Doğum Öğrenimi
Ardahan Merkez Ardahan Faruk Demir [3] CHP 51,20 1963-Hanak İ.T.Ü. Türk Müziği Devlet Konservatuvarı
Çıldır Çıldır Kemal Yakup Azizoğlu [4] AK PARTİ 66,98 1957-Çıldır Eskişehir- İşletme
Damal Damal Ergin Önal [5] CHP 47,99 1980-Damal Hacettepe-Siyaset Bil-Kamu Yönetimi
Göle Göle İlhan Gültekin [6] AK PARTİ 33,07 1966-Göle Eskişehir- Önlisans
Köprülü Yücel Akkoç [7] AK PARTİ 26,28 1965-Göle Lise
Hanak Hanak Ayhan Büyükkaya [8] CHP 43,58 1962-Hanak Lise
Posof Posof Cahit Ulgar [9] AK PARTİ 55,48 1972-Posof Lise

Belediye Meclisleri

Ardahan İl Genel Meclisi üye sayısı 14'dür. Ardahan Belediyesi meclisi üye sayısı ise 15'dir. İlçe belediyelerinin toplam üye sayısı 69'dur.[2]

Belediye Meclis üyelerinin sayıları ilçenin son nüfus sayımına göre 9 ile 55 üye, İl genel meclisi üye sayılara 100.000 nüfusa kadar 2 ile 5 üye olarak belirlenir.

İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)

Ardahan Belediye Meclisleri ve İl Genel Meclisi Üye Sayıları (31 Mart 2019 )
İlçe/Belde Belediye meclisleri üye sayıları İl Genel Meclisi üye sayıları
İlçe Belediye SAADET CHP AK PARTİ DP DSP Üye sayısı AK PARTİ CHP BĞMZ Üye Sayısı
Ardahan Merkez Ardahan   9 6     15 2 1   3
Çıldır Çıldır   2 7     9 1 1   2
Damal Damal   6 1   2 9   1 1 2
Göle Göle   3 4 2   9 2 1   3
Köprülü 1 3 5     9        
Hanak Hanak   3 5   1 9 1 1   2
Posof Posof   3 6     9 1 1   2
Ardahan İli 1 29 34 2 3 69 7 6 1 14

Nüfus

Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 4 Şubat 2021 verileri)[10]

Ardahan ili nüfusu: 96.161'dir. Bu nüfusun %42,5i şehirlerde yaşamaktadır (2020 sonu).

İlin yüzölçümü 4.934 km2'dir. İlde km2'ye 19 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 33’dür.)

İlde yıllık nüfus % 1,19 oranında azalmıştır. Tüm ilçelerin nüfusu azalmıştır. Nüfus düşme oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Göle (% -0,16)- Damal (%-3,04)

04 Şubat 2021 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 6 İlçe, 7 belediye, bu belediyelerde 40 mahalle ve ayrıca 226 köy vardır.

2020 yılı sonunda Ardahan ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileri
İlçe Nüfus

2019

Nüfus

2020

Nüfus

Artışı %

Belediye

Sayısı

Mahalle

Sayısı

Köy

Sayısı

Köy

Nüfusu

Şehir

nüfusu

Şehirde

oturan %

Alanı

 km2

 km2'ye

düşen kişi

Çıldır 9.343 9.247 -1,03 1 9 34 6.616 2.631 28,45 988 9
Damal 5.334 5.172 -3,04 1 8 7 2.281 2.891 55,90 165 31
Göle 24.863 24.822 -0,16 2 8 49 16.689 8.133 32,77 1.290 19
Hanak 8.776 8.683 -1,06 1 6 26 5.716 2.967 34,17 647 13
Merkez 42.374 41.658 -1,69 1 7 62 19.468 22.190 53,27 1.261 33
Posof 6.629 6.579 -0,75 1 2 48 4.505 2.074 31,52 583 11
ARDAHAN   97.319 96.161 -1,19 7 40 226 55.275 40.886 42,52 4.934 19

Yıllara göre ilçe nüfusları[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçe2000[11]2007[12]2008[13]2009[14]2010[15]2011[16]2012[17]2013[18]2014[19]2015[20]2016[21]2017[22]2018[23]2019[24]2020
İl merkezi 44.794 40.828 40.875 40.455 39.676 41.287 41.770 40.874 40.960 41.422 41.939 41.758 42.226 42.374 41.658
Çıldır 14.869 11.901 11.800 10.833 10.546 10.675 10.753 10.476 10.134 9.759 9.539 9.361 9.833 9.343 9.247
Damal 8.677 7.606 7.108 6.977 6.737 6.544 6.245 5.897 5.767 5.554 5.369 5.345 5.802 5.334 5.172
Göle 37.814 32.134 32.578 30.912 29.897 30.727 29.968 28.032 27.142 26.254 25.679 25.178 25.187 24.863 24.822
Hanak 14.873 10.656 10.666 10.346 10.135 9.963 9.891 9.804 9.484 9.305 9.019 8.887 9.054 8.776 8.683
Posof 12.729 9.596 9.215 8.646 8.463 8.259 8.016 7.699 7.322 6.971 6.790 6.567 6.805 6.629 6.579
Toplam133.756112.721112.242108.169105.454107.455106.643102.782100.80999.26598.33597.09698.90797.31996.161

Konum

Konum Bilgileri
İlçe Kuruluş Yılı[25] Alanı km²[26] Rakım mt. Merkeze Uzaklık km[27] Ulaşan Yollar[27]
Ardahan Merkez   1.261 1.799 0  -28,  -03
Çıldır Cumh.önce 988 1.911 44  -28, 75-01
Damal 1992 165 2.056 44 E E691/ -01
Göle Cumh.önce 1.290 2.020 44  -04,  -03
Hanak 1958 647 1.826 29 E E691/ -01, 75-04
Posof Cumh.önce 583 1.546 80 E E691/ -01
ARDAHAN   1992 4.934      

Spor

Türkiye Liglerindeki Kulüpleri:[28][değiştir | kaynağı değiştir]

2019-20 sezonunda Ardahan'ın Türkiye takım sporları liglerinde tek takımı vardır.

Ardahan İli'nin Türkiye Liglerindeki (Takım Sporları) Kulüpleri (2019-2020)
İlçe Kulübün Adı Branş Ligi Lig Sonu
Merkez Hoçvanspor   Futbol Bölgesel Amatör Lig  

 

Kaynak : wikipedia.org


Bu haber 311 kez okundu.

                                                   2 + 8 = ?

HAVA DURUMU

ANKARA

SON YORUMLAR

Haber Scripti V5 © 2020 | İzinsiz ve Kaynak gösterilmeden kullanılamaz

Espower Bilisim